Czym jest równowaga?
W leksykonie rozróżnia się równowagę fizyczną, równowagę psychiczną lub mentalną oraz równowagę chemiczną. W tym artykule chcemy bliżej przyjrzeć się równowadze i zmysłowi równowagi w sensie biologicznym, czyli fizycznym. Zmysł równowagi składa się z kilku poszczególnych zmysłów. Należą do nich narząd równowagi (patrz niżej) – rozpoznaje on kierunek, z którego pochodzi grawitacja lub przyspieszenie – wzrok, czyli postrzeganie miejsca, w którym znajdujemy się w przestrzeni, zmysł dotyku oraz rozpoznawanie głębi.
Człowiek może osiągnąć stabilny stan ciała z równomiernym rozłożeniem ciężaru zarówno w spoczynku, jak i w ruchu. Zazwyczaj odbywa się to dzięki wyrafinowanej koordynacji mięśniowej. Zmysł równowagi rozpoznaje, na podstawie odczuć narządu równowagi, czy stan ciała faktycznie znajduje się w równowadze.
Czym jest narząd równowagi?
Narząd równowagi (układ przedsionkowy) znajduje się u ludzi w uchu wewnętrznym. Jest to wyrafinowany system, który odbiera i rozpoznaje ruchy lub przyspieszenia we wszystkich kierunkach. Jest to rodzaj systemu rurek (kanałów półkolistych) wypełnionych płynem. Ten system rurek jest z kolei połączony z komórkami zmysłowymi.
Jeśli głowa się porusza, płyn w kanałach półkolistych również się porusza. Jest to odbierane przez komórki zmysłowe i przekazywane do mózgu, gdzie informacje te są porównywane z informacjami ze zmysłu równowagi oraz móżdżku i rdzenia kręgowego.
Jeśli nie występuje żadne zaburzenie, narząd równowagi dość dokładnie rozpoznaje, czy człowiek znajduje się w równowadze, czy ciało nie przewraca się mimo ruchu, w jakim kierunku człowiek się porusza lub co należy skompensować podczas ruchu, aby wszystko było w równowadze lub aby człowiek zachował równowagę.
Skąd biorą się zaburzenia równowagi?
Po pierwsze: równowagi trzeba się nauczyć. Widać to dość dobrze u małych dzieci, które ucząc się chodzić, często na początku upadają.
Człowiek może mieć zaburzenia równowagi nawet przy dobrze wyćwiczonym zmyśle równowagi, na przykład przy zawrotach głowy spowodowanych zbyt szybkim obrotem. W takim przypadku mózgowi trudno jest wystarczająco szybko porównać informacje z ucha z tymi z oka. Coś podobnego dzieje się podczas jazdy samochodem, kiedy pojawia się choroba lokomocyjna. Mimo że siedzimy nieruchomo w aucie, oczy rejestrują bardzo szybkie ruchy. Mózg reaguje na to w zasadzie dezorientacją i wysyła błędne sygnały.
To samo może zdarzyć się w stresujących sytuacjach, na przykład gdy znajdujemy się pod dużą presją zawodową lub prywatną. To, co wyprowadza człowieka z równowagi psychicznej, może faktycznie przenieść się na ciało. Również w tym przypadku mózg nie jest w stanie poprawnie przyporządkować lub przetworzyć napływających informacji z narządów równowagi w uszach. Skutki są takie same, jak w przypadku fizycznego braku równowagi: zawroty głowy, nudności, a nawet poważne zaburzenia równowagi.
W rzadkich przypadkach przyczyną zaburzeń równowagi jest choroba.
Jak można trenować równowagę?
Niezależnie od ćwiczeń mentalnych istnieje wiele ćwiczeń równoważnych, za pomocą których można trenować utrzymywanie równowagi, a także sam zmysł równowagi. Przy okazji poprawiają one postawę ciała, koordynację i koncentrację. Ćwiczenia te polegają na aktywacji i wzmocnieniu mięśni głębokich pleców i tułowia.
Jest to bardzo dobrze możliwe również w pozycji siedzącej dzięki meblom do siedzenia, które umożliwiają ruch trójwymiarowy, takim jak na przykład Swopper firmy Aeris. Dzięki ciągłym, wymuszonym zmianom postawy angażowane i trenowane są również mięśnie głębokie, co korzystnie wpływa na równowagę.
