Czym są stawy?
Z punktu widzenia anatomii staw jest ruchomym połączeniem co najmniej dwóch kości. Rozróżnia się stawy prawdziwe (w terminologii fachowej zwane diartrozami) oraz stawy rzekome (synartrozy). O stawie prawdziwym mówimy wtedy, gdy między końcami kości znajduje się szczelina – tzw. szczelina stawowa – gdy powierzchnie stawowe pokryte są chrząstką stawową, a wokół stawu znajduje się torebka stawowa. Stawy rzekome to chrzęstne lub łącznotkankowe połączenia kości. Najbardziej znane laikom chrzęstne połączenia kości można znaleźć na przykład w obrębie chrząstek żebrowych, ale także w krążkach międzykręgowych (chrząstka włóknista).
Jakie są rodzaje stawów?
Wśród stawów wyróżniamy różne formy. Najbardziej znane to staw kulisty, eliptyczny (jajowaty), siodełkowaty oraz zawiasowy. Jak sama nazwa wskazuje, staw kulisty rozpoznajemy po tym, że kulista głowa stawu pasuje do wklęsłego odpowiednika drugiej kości. Mówimy też o stawie trójosiowym, jak w przypadku stawu ramiennego czy biodrowego.
Staw eliptyczny jest stawem dwuosiowym. Tutaj kula ma kształt elipsy, jak np. w stawie nadgarstkowym między kością promieniową a kośćmi nadgarstka. Innym dwuosiowym stawem jest staw siodełkowaty, który faktycznie nieco przypomina siodło i pozwala na ruch wokół dwóch osi przestrzennych (np. między kością nadgarstka a kością śródręcza).
Staw zawiasowy z kolei bardzo przypomina zawias, dlatego też jest tak nazywany (np. staw łokciowy). Innym rodzajem stawu zawiasowego jest staw obrotowy, który działa nieco jak zawias czopowy drzwi – u człowieka znajdziemy go między kością promieniową a łokciową.
Dlaczego stawy „strzelają”?
Wiele osób to zna i uważa za nieco niepokojące: strzelające stawy. Powód tego zjawiska jest wyjaśniony tylko częściowo. Może być tak, że powierzchnie kości nie są równe i gdy te nierówności trą o siebie, może dochodzić do strzelania. Mogą to być jednak również małe pęcherzyki gazu w mazi stawowej (synovii), które odpowiadają za te dźwięki.
Jak dbać o zdrowie stawów?
Kości i stawy mają ciężkie życie i muszą znosić wszystko, co człowiek zaplanuje. Chodzenie, bieganie, szybki bieg, siedzenie, leżenie. Najbardziej obciążane są przy tym stawy kolanowe i biodrowe, ale także stawy rzekome, czyli krążki międzykręgowe. W zależności od obciążenia, stawy lub chrząstka stawowa mogą ulegać zużyciu, co ogranicza ruchomość lub zakres ruchu i powoduje ból, jak w przypadku choroby zwyrodnieniowej stawów czy osteochondrozy. Oczywiście nigdy nie można całkowicie wykluczyć artrozy czy przepukliny krążka międzykręgowego, ale można wiele zrobić, aby stawy pracowały jak najdłużej i bez bólu.
Wiadomo, że – zwłaszcza w przypadku artrozy – można osiągnąć pewne efekty również dzięki zmianie diety. Przy zauważalnym zużyciu stawów nie zaleca się także poddawania ich ekstremalnym obciążeniom fizycznym, takim jak bieganie maratonów. Zasadniczo jednak ruch jest lepszy niż bezruch, ponieważ ruch wytwarza maź stawową, co oczywiście dobrze wpływa na nasze „zawiasy” – czyli stawy! Ruchem może być gimnastyka, umiarkowany marsz, jazda na rowerze lub pływanie. Można się nawet poruszać, siedząc, jeśli posiada się krzesło lub fotel biurowy, który umożliwia ruch podczas siedzenia, jak np. ergonomiczne krzesło marki Aeris.
Stawy mogą pozostać zdrowe i oczywiście bezbolesne przez bardzo długi czas, jeśli traktuje się je troskliwie oraz zapewnia regularny, zdrowy i naturalny ruch.
